Odzyskiwanie danych

Czym jest elektroniczny nośnik danych?

Dane w formie elektronicznej zapisywane są w formie binarnej, na specjalnie do tego przeznaczonych nośnikach. Komputerowym nośnikiem danych nazwać możemy przyrząd umożliwiający przechowywanie danych komputerowych i z którego możliwe jest późniejsze odczytanie, wcześniej zapisanych informacji. Najczęściej używanymi obecnie nośnikami są dyski optyczne, dyski twarde oraz pamięci flash. Ich wielkość różni się w dużym stopniu od małych kilku/kilkunasto megabajtowych pendriveów, do bardzo obszernych kilku terabajtowych dysków twardych. Niestety wszystkie nośniki elektroniczne są podatne na uszkodzenia. Utrata prywatnych danych przechowywanych na takim urządzeniu, może być bolesna. W wielu przypadkach jednak istnieje możliwość odzyskania utraconych danych, przy pomocy specjalistycznego sprzętu lub oprogramowania. Proces ten jest czasochłonny, jednak może przynieść bardzo dobre rezultaty.

Rodzaje nośników danych.

Dysk twardy HDD (ang. hard disk drive) – jest to nośnik danych wykorzystujący zapis magnetyczny. Składa się on z talerzy, na których zapisywane i odczytywane są dane przy pomocy specjalnej ruchomej głowicy. Talerz jest napędzany przez silniczek i obraca się wokół własnej osi. Obecnie najczęściej występującymi na rynku, są dyski o prędkości obrotu 5400 obr/min oraz 7200 obr/min. Cały mechanizm jest zamknięty w szczelnej obudowie tak, aby do środka nie dostały się jakiekolwiek zabrudzenia. Ze względu na ogromną precyzję działania takiego mechanizmu oraz delikatną warstwę magnetyczną talerza, musi on znajdować się w całkowicie sterylnym środowisku. Starsze dyski HDD korzystały ze złącza ATA, obecnie sprzedawane są jedynie dyski o interfejsie SATA w wersji 3. Złącze to pozwala na bardzo szybką transmisję informacji między dyskiem, a płytą główną. Dyski twarde HDD cechują się dużą trwałością zapisanych danych i dość szybką pracą. Pomimo funkcjonowania na rynku już przeszło 50 lat, wciąż stanowią najpopularniejszy rodzaj nośnika danych wewnątrz komputera. Dyski HDD sprzedawane są obecnie w dwóch najpopularniejszych rozmiarach: 2,5 cala oraz 3,5 cala. Do najpopularniejszych producentów tego rodzaju nośników danych należą obecnie: Segate, Western Digital oraz Hitachi.
Dysk twardy SSD (ang. solid state drive) – jest to nośnik danych oparty o pamięć flash. Tego typu dysk nie posiada elementów ruchomych, a dane przechowywane są w specjalnych chipach, zamontowanych bezpośrednio na płytce drukowanej. Podobnie jak w przypadku dysków HDD, korzystają one z interfejsu SATA 3, jednakże można też spotkać dyski SSD podłączane do płyty głównej, za pomocą slotu PCI-Express oraz złącza M.2. Dyski SSD cechują się nieco mniejszą trwałością od swoich poprzedników, jednakże szybkość ich pracy jest kilkakrotnie większa niż tradycyjnego dysku talerzowego. Firmy zajmujące się produkcją tego rodzaju dysków to między innymi: Intel, Samsung, Kingstone, Crucial, GoodRam, Plextor, ADATA i inne.
Pamięci USB (pendrive), karty CompactFlash (CF), Secure Digital (SD) i inne podobne urządzenia należą do przenośnych pamięci flash. Zasada ich działania jest podobna jak w przypadku dysków SSD, z tym że zazwyczaj są one mniej pojemne i korzystają z zupełnie innych interfejsów w celu połączenia się z komputerem. Ich pojemność obecnie waha się od kilku, do kilkudziesięciu gigabajtów, a prędkość zapisu i odczytu jest niższa niż w przypadku dysków twardych.
Dyski optyczne do których zaliczamy płyty CD, DVD, Blu-ray, HD DVD, UMD, Minidisc oraz inne rzadziej spotykane formaty, są przenośnymi nośnikami danych najczęściej umożliwiającymi tylko jednorazowy zapis oraz wielokrotny odczyt. Zastąpiły one dawniej stosowane dyskietki (ang. floppy disk), umożliwiając zapisanie znacznie większej ilości danych (650 lub 700 megabajtów w przypadku płyt CD, aż do kilkuset gigabajtów w przypadku płyt Blu-ray). Dyski optyczne przechowują dane na specjalnej powierzchni odbijającej światło lasera. Do odczytu takich nośników potrzebny jest odpowiedni odtwarzacz. Niewielkie koszty produkcji i duża pojemność sprawiły, że płyty stały się jednym z najpopularniejszych nośników danych. Ich słabą stroną jest podatność na zarysowania oraz względnie niewielka, zazwyczaj kilkuletnia trwałość zapisanych danych.

Rodzaje uszkodzeń nośników.

Uszkodzenie nośnika danych można podzielić na dwie kategorie: uszkodzenia fizyczne oraz uszkodzenia logiczne. Do tych pierwszych zaliczamy:
- Uszkodzenia wynikłe z upuszczenia dysku, takie jak: zarysowanie powierzchni talerzy, głowic lub silnika napędzającego obrót talerzy w wyniku wstrząsu. Szczególnie podatne na uszkodzenia w wyniku wstrząsu są talerzowe dyski twarde.
- Zużycie nośnika w wyniku długotrwałej pracy. Każdy nośnik danych ma swoją określoną przewidywaną żywotność, po której przekroczeniu może wystąpić awaria. Dotyczy to zarówno dysków twardych HDD, jak również SSD oraz innych pamięci flash, czy też płyt optycznych.
- Poddanie nośnika zbyt wysokiej temperaturze, a zwłaszcza utrzymywanie się takiej temperatury w toku ciągłej pracy. Może to spowodować uszkodzenie elektroniki wchodzącej w skład dysków twardych i pamięci flash.
- Zarysowanie powierzchni na której zapisane są dane, w przypadku płyt może uniemożliwić odczytanie danych.
- Poddanie dysku twardego niewłaściwemu napięciu, w przypadku nieprawidłowej pracy zasilacza lub powstanie iskry, przy podłączaniu pamięci flash do złącza w komputerze. Może to doprowadzić do uszkodzenia elektroniki, wchodzącej w skład nośnika danych.
Uszkodzenia logiczne dotyczą usunięcia lub błędów powstałych w systemie zapisu plików, co może spowodować ich częściową lub całkowitą utratę. W skład tej kategorii wchodzą:
- Problemy związane z oprogramowaniem. Niewłaściwa praca programu prowadząca do usunięcia lub uszkodzenia przechowywanych danych.
- Błąd użytkownika, przez co rozumiemy nie zamierzone sformatowanie lub usunięcie części danych z dysku.
- Uszkodzenia i problemy wynikłe z działania szkodliwego oprogramowania i wirusów.
- Problemy związane z niewłaściwą pracą podzespołów komputerowych, takich jak płyta główna, gdzie znajduje się kontroler odpowiadający za właściwą pracę dysków. Uszkodzenie magistrali danych.
W przypadku wystąpienia któregoś z powyższych problemów, zalecane jest nie korzystanie z takiego nośnika, jeżeli nie chcemy dopuścić do pogłębiania się problemu. W przypadku uszkodzeń fizycznych odradzamy dokonywania samodzielnych napraw, nie będąc w posiadaniu odpowiedniego sprzętu. Pod żadnym pozorem nie wolno otwierać obudowy talerzowych dysków twardych. Powierzchnia talerza takiego dysku jest niezwykle podatna na wszelkiego rodzaju zabrudzenia, dlatego wymiana takich elementów powinna odbywać się w specjalnie do tego przeznaczonym, sterylnym pomieszczeniu. Poddanie talerza dysku zanieczyszczeniom, prowadzi do nieodwracalnego zniszczenia powierzchni zapisu. Uszkodzenie elektroniki nośnika danych, może zostać naprawione poprzez wymianę płytki drukowanej na identyczną, z podobnego modelu. Uszkodzenia fizyczne dysków optycznych mogą być dość proste do samodzielnego naprawienia, jeżeli uszkodzenie powierzchni zapisu nie jest zbyt poważne. Zarysowania można usunąć odpowiednim urządzeniem do czyszczenia płyt lub użyć odpowiedniego płynu zbliżonego w pewnym stopniu do pasty polerskiej. To pozwala na starcie mniej głębokich zarysowań i „odświeżenie” płyty.
Uszkodzenia logiczne w części przypadków mogą zostać naprawione przez samego użytkownika, za pomocą odpowiednich programów przeznaczonych do odzyskiwania danych. Usunięte dane z dysku talerzowego, często pozostawiają ślad i jeżeli nie został on nadpisany przez kolejne informacje, to można go wciąż odczytać. Znacznie trudniej jest odzyskać dane z pamięci flash, ze względu na specyfikę zarządzania zapisanymi informacjami przez takie nośniki. W takim przypadku potrzebna jest fachowa pomoc. Z drugiej strony, odzyskiwanie danych z pamięci półprzewodnikowej ma większą szansę powodzenia, ze względu na rozproszenie danych między różne chipy. Błędom logicznym na dyskach optycznych można zaradzić używając odpowiedniego oprogramowania, pozwalającego odczytać uszkodzony fragment dysku. Nie zawsze jednak pozwala to na odzyskanie całości zapisanego pliku.

Jak zapobiegać utracie danych?

Najlepszym działaniem zapobiegawczym jest stworzenie kopii zapasowej plików. Może ona być przechowywana na przykład na płycie. Jednakże najlepiej sprawdzają się w tym wypadku przenośne dyski twarde, które pozwalają na przechowywanie dużej ilości danych, a niepodłączone do komputera, nie są narażone na żadne zewnętrzne czynniki, które mogą doprowadzić do utraty danych. Ponadto warto pamiętać o kilku zasadach, które zmniejszą ryzyko wystąpienia problemów:
- Wszystkie ważne pliki osobiste powinno się trzymać na partycji, na której nie jest zainstalowany system. W razie potrzeby, pozwoli to na swobodne sformatowanie i reinstalację systemu operacyjnego, bez utraty żadnych istotnych danych.
- Zadbanie o odpowiedni stan podzespołów z którymi łączy się dysk lub pamięć flash. Należy zatem dbać o odpowiedni stan zasilacza, płyty głównej, jak również taśm łączących podzespoły lub portów USB. Uszkodzony zasilacz lub płyta główna mogą negatywnie wpłynąć na stan dysku. Podobnie nieuziemiony odpowiednio komputer, może doprowadzić do powstania iskry przy złączu USB. Jedna iskra często wystarczy, aby całkowicie zniszczyć nośnik danych.
- Zapewnienie odpowiedniej temperatury pracy dysków jest również istotne. Temperatury przekraczające 50 stopni Celsjusza są w długiej perspektywie szkodliwe dla dysku i mogą skrócić jego żywotność. Warto zatem zadbać o odpowiedni przepływ powietrza w obudowie, a także zachowanie wnętrza w stanie czystości.
- Uważne przenoszenie sprzętu. Ten problem dotyczy szczególnie posiadaczy laptopów z dyskiem talerzowym. Jeżeli dysk jest poddany wstrząsom, zwłaszcza w trakcie pracy, może to spowodować zarysowanie powierzchni przez głowicę i nieodwracalne uszkodzenie powierzchni zapisu.
- Regularne sprawdzanie stanu nośnika danych. Dotyczy to w szczególności dysków twardych, gdzie istnieje możliwość diagnozy stanu poprzez zaimplementowaną w dyskach technologię S.M.A.R.T. (ang. Self-Monitoring, Analysis and Reporting Technology). Używając odpowiedniego programu diagnostycznego, można przy pomocy tej technologii sprawdzić między innymi ilość przepracowanych godzin, temperaturę pracy, ilość błędów transmisji danych lub ilość tzw. bad sectorów na dysku. Jest to dobry sposób pozwalający na zauważenie potencjalnych problemów związanych ze stanem dysku, zanim jeszcze dojdzie do uszkodzenia danych.
- Można także zdecydować się na stworzenie macierzy dysków RAID (ang. Redundant Array of Independent Disks), w takim wypadku potrzebne jednak będzie posiadanie przynajmniej dwóch podobnych dysków oraz odpowiedniej płyty głównej, która obsługuje łącznie dysków w taką macierz. RAID pozwala nie tylko na zwiększenie niezawodności poprzez rozproszenie danych między dwa (lub więcej) urządzenia, ale także przyspiesza transmisję danych, co przekłada się na zwiększoną wydajność pracy.
- W przypadku płyt CD, DVD, Blu-ray istotne jest przetrzymywanie płyt w odpowiednich warunkach, najlepiej w opakowaniu lub specjalnie do tego przeznaczonym pudełku. Nie powinno się takiego nośnika poddawać działaniu wilgoci, ani zbyt wysokiej temperatury. Należy unikać dotykania powierzchni zapisu. Dane znajdujące się na wypalonych w nagrywarce płytach, ze względu na niewielką trwałość, najlepiej skopiować na inny nośnik, po upływie kilku lat.

 

Koszty odzysku danych z poszczególnych nośników:

Dyski twarde HDD ( tradycyjne dyski talerzowe )  o wymiarach 2,5″ lub 3,5″:

  •  dysk uszkodzony logicznie : skasowana partycja, bad sektory, niewidoczna partycja  od 400 zł
  • uszkodzona elektronika dysku od 600 zł
  • uszkodzona mechaniki dysku,uszkodzony silnik, głowice od 2000 zł

Pendrive i pamięci flash

  • uszkodzenia logiczne od 200 zł
  • uszkodzenia elektroniczne od 400 zł